یکی از مهمترین موضوعاتی که در بحث بازسازی بسیار مورد توجه قرار میگیرد بازسازی اماکن فرهنگی و هنری است. مکانهای تاریخی و گردشگری نیز در این دستهبندی جای میگیرند و معمولا به جای بازسازی کلی تنها مرمت و احیا میشوند. مرمت این اماکن به دلیل جایگاه ویژه و گاه قدمت بالایی که دارند از اهمیت خاصی برخوردار است و با بازسازی ساختمانهای دیگر تفاوت دارد. در برخی از این مکانها حفظ معماری اولیه و تزئینات بنا در اولویت قرار دارد و همین امر موجب بروز چالشهایی در فرآیند بازسازی میشود.
ما در این مقاله قصد داریم به بازسازی اماکن فرهنگی و هنری بپردازیم و اهمیت بازسازی این اماکن و همچنین چگونگی این امر را شرح دهیم. تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
پیش از آنکه به نکاتی درباره چگونگی بازسازی اماکن فرهنگی و تاریخی بپردازیم لازم است تا درباره اهمیت این مدل از بازسازی صحبت کنیم. همانطور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم بخشی از اماکن فرهنگی را آثار تاریخی تشکیل میدهند که به دلیل قدمت بالای ساخت اغلب نیاز به بازسازی دارند.
حفظ این بناها با همان معماری پیشین و تزئیناتی نظیر گچبریها، آینهکاریها و کاشیکاریها بسیار حائز اهمیت، است. چراکه تاریخ یک کشور نشاندهنده تمدن، اصالت، هویت، فرهنگ و هنر مردم آن کشور است. همچنین آثار تاریخی جدا از بحث فرهنگی در صنعت گردشگری نیز جایگاه ویژهای دارند. به طوری که گردشگران کیلومترها مسافت را طی میکنند تا یک بنای تاریخی را در شهر و یا کشوری دیگر از نزدیک تماشا کنند و شاهد فرهنگ و هنر مردمان گذشته آن سرزمین باشند. بنابراین بازسازی اماکن فرهنگی و هنری بسیار مهم تلقی میشود.
اگر بنای مورد نظر تاریخی نباشد و صرفا یک مکان فرهنگی و هنری نظیر سینما، گالری و.. باشد قطعا با چالشهای کمتری در مقایسه با آثار تاریخی روبه رو هستیم. هرچند که بازسازی این مکانها نیز به دلیل کاربری ویژهای که دارند در نوع خود حائز اهمیت است. اما در این نوع بناها طراحان میتوانند از خلاقیت خود استفاده کنند و با ایدههای بهتر، مکان مورد نظر را از هر جهت نسبت به قبل کاربردیتر سازند.
در این بخش از مقاله به چگونگی بازسازی اماکن فرهنگی و هنری میپردازیم. مهمترین نکتهای که برای بازسازی یک مکان فرهنگی باید مدنظر قرار دهیم در درجه اول کاربری آن است. برای مثال باید بدانیم که قرار است از بنای مورد نظر ما چه استفادههایی صورت گیرد. لازم است که طراح پیش از اقدام، تمامی خواستههای کارفرما را در نظر گرفته و در طراحی خود مدنظر داشته باشد. بعد از گفتوگو با کارفرما مراحل بعدی صورت میگیرد. به طور کلی بازسازی اماکن فرهنگی وهنری شامل چند مرحله میشود که در ادامه به آنها میپردازیم:
در این مرحله از بازسازی اماکن فرهنگی و هنری کارشناسان بنای مورد بازسازی را از هر جهت بررسی میکنند و وضعیت فعلی بنا را مورد مطالعه قرار میدهند. بررسیهای میدانی و نمونهبرداری در این مرحله انجام میگیرد. کارشناسان با انجام آزمایشهای مختلف روی مواد به کار رفته در بنا، ساختار بنا را تحلیل میکنند و میزان خسارات، آسیبها و تمامی مواردی که نیاز به بازسازی و احیا دارند را مورد ارزیابی قرار میدهند. این مرحله به نوعی پیشنیاز مراحل بعدی بازسازی است. بنابراین این مرحله بسیار مهم است و اگر به درستی صورت نگیرد موجب بروز مشکلات بسیاری در مراحل بعدی بازسازی میشود.
در ارزیابی اماکن فرهنگی و هنری کارشناسی بسیار دقیقتر و جزئیتر انجام میپذیرد. در بناهای هنری جزئیات نقش مهمی دارند. حال اگر این بنا تاریخی نیز باشد میزان جزئیات چندین برابر بیشتر میشود. برای مثال اگر با یک بنای تاریخی مواجه هستیم باید تعداد کاشیهای آسیب دیده، مساحت آنها، نوع طرح و حتی رنگ آنها را در نظر بگیریم. بدیهی است که هرچه در این مرحله دقیقتر عمل کنیم در مراحل بعدی راحتتر میتوانیم هزینه و زمان را برآورد کنیم.
بعد از تشخیص خسارتها، نوبت به مرحله تعیین روشها و مصالح است. این مرحله در واقع شامل تهیه طرح مرمتی میشود. این طرح تمامی بخشهای بنا را که نیاز به مرمت دارد در برمیگیرد. متخصصان با توجه به خسارتهای یک بنا میتوانند روشهای مختلف بازسازی و مرمت آن بنا را تعیین کنند. همچنین آنها با توجه به میزان آسیبهای وارده به بنا میتوانند مصالح مورد نیاز را مشخص کنند. برای مثال اگر بخواهید یک سینمای قدیمی را بازسازی کنید و سالن آن را با توجه به مساحت بنا گسترش دهید با دو روش اضافه کردن ستون و تقویت سقف روبه رو خواهید بود که در هر روش مصالح کاربردی میتواند متفاوت باشد.
در بازسازی اماکن فرهنگی و هنری اگر بنای مورد بازسازی یک بنای تاریخی باشد نمیتوان تغییر خاصی در معماری و نقشه بنا ایجاد کرد. بنابراین بازسازی در حد مرمت آن بنا انجام میشود و همه اقدامات در راستای حفظ بنا به همان شکل و طرح پیشین صورت میگیرد. این امر در انتخاب مصالح نیز در نظر گرفته میشود و مواد و مصالح سنتی به کار میرود. چراکه ایجاد هماهنگی بین بخشهای مرمت شده با سایر بخشهای بنا بسیار مهم است و حتما باید رعایت شود. بنابراین در ظاهر بنا از مصالح سنتی و اصیل استفاده میشود و در صورت لزوم تنها برای تقویت و استحکام بنا از مصالح نوین میتوان کمک گرفت.
حال که بنای مورد نظر ارزیابی شده و روش بازسازی و مصالح مورد نیاز تعیین شده است زمان اجرا فرا میرسد. اجرا تماما با رعایت اصول علمی صورت میگیرد. مرحله بازسازی باید به شکلی دقیق و اصطلاحا تمیز اجرا شود تا در پایان کار به نتیجه مطلوب دست پیدا کنید. هرچه در زمان بازسازی اماکن فرهنگی و هنری از افراد حرفهایتر و با تجربهتر در این زمینه استفاده کنید پایان کار بهتر و مطلوبتری خواهید داشت.
نکته مهمی که در اجرای عملیات مرمت و بازسازی به ویژه در مورد بناهای تاریخی باید در نظر داشته باشید این است که بین اصالت بنا و نیازهای روز تعادل ایجاد کنید. برای مثال اگر میخواهید از یک عمارت قدیمی که زمانی محل سکونت بوده است به عنوان یک رستوران سنتی استفاده کنید باید با حساسیت ویژهتری در بحث بازسازی وارد شوید. چراکه باید حفظ هویت و معماری بنا در کنار نیازهای یک رستوران سنتی انجام گیرد و این امر نیازمند یک تیم حرفهای است.
بازسازی یک بنا به ویژه یک بنای تاریخی پایان کار نیست. بعد از مرحله بازسازی مرحله نگهداری این بناهاست که در نوع خود بسیار مهم است. چراکه نگهداری اصولی و حفاظت از بنا باعث میشود که در گذر زمان کمتر دچار آسیب و خسارت شود و در نتیجه نیاز به مرمت نداشته باشد. بنابراین نگهداری از یک بنا به درستی موجب عمر طولانیتر آن بنا میشود و این امر به ویژه برای اماکن تاریخی بسیار ضروری است.
حفاظت از هر بنایی نیازمند نظارت پیوسته بر آن است. حال اگر بنای مورد نظر یک بنای تاریخی باشد این امر بسیار دقیقتر و حرفهای تر صورت میگیرد. اماکن فرهنگی و هنری باید به طور دورهای بررسی شوند تا در صورت بروز هرگونه آسیب و خسارت سریعتر مورد مرمت قرار گیرند. هر چه میزان نظارت دقیقتر باشد، آسیبها زودتر شناسایی میشوند و در نتیجه روند مرمت بسیار سریعتر و سادهتر خواهد بود.
هزینههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری بسته به فاکتورهای مختلف میتواند متفاوت و متغیر باشد. ما در این بخش به فاکتورهایی که در هزینه بازسازی دخیل هستند اشاره میکنیم.
یکی از عوامل تأثیرگذار روی هزینههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری وضعیت فعلی ساختمان است. اینکه بنای مورد نظر چه میزان آسیب دیده و یا تا چه اندازه نیاز به بازسازی و مرمت دارد بسیار مهم است. برای مثال هزینهها زمانی که میخواهید تنها تزئینات یک بنا مرمت شود با زمانی که میخواهید استحکام یک بنا را تقویت کنید کاملا متفاوت است. بنابراین وضعیت فعلی ساختمان در تعیین هزینه بازسازی بسیار حائز اهمیت است زیرا بازسازی ساختمان فرآیند پرچالش و هزینهبری است.
اندازه و پیچیدگی پروژه، گزینۀ دیگری است که میتواند در میزان هزینههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری بسیار اثرگذار باشد. برای مثال اگر بخواهید در ساختمان تغییر پلان دهید و فضاهای جدید اضافه کنید قطعا نیاز به بودجه بیشتری دارید ولی اگر تنها بخواهید بخشی از یک دیوار از یک بنای تاریخی را مرمت کنید راه سادهتری در پیش دارید. همچنین متراژ بنا در میزان هزینهها و زمان بازسازی اثرگذار است. هرچه اندازه و متراژ بنا بیشتر باشد و بازسازی پیچیدهتری را داشته باشید قطعا هزینههای بیشتری را باید متقبل شوید.
بازسازی اماکن فرهنگی و هنری نیازمند استفاده از مواد و تجهیزات با کیفیت بالاست. دلیل این کار در درجۀ اول استحکام بناست. بناهای فرهنگی و هنری و به ویژه بناهای تاریخی به دلیل عبور و مرور مکرر بازدیدکنندگان در معرض آسیب هستند. بنابراین لازم است که در بازسازی آنها از مصالح با کیفیت بالا استفاده شود. همچنین به دلیل اینکه این بناها در معرض دید عموم قرار دارند موضوع زیبایی شناسی در آنها بسیار مهم است. همین مسئله میتواند در انتخاب مواد تأثیرگذار باشد و هزینه بازسازی را تا حدی افزایش دهد.
فاکتور بعدی که میتواند در میزان هزینههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری تأثیرگذار باشد نصب سیستمهای مختلف است. این سیستمها میتواند شامل سیستمهای برقی و حفاظتی، سیستمهای تهویه مطبوع، سیستمهای گرمایشی و سرمایشی و سیستمهای امنیتی و سیستم اطفای حریق باشد. بنابراین این نکته که در بنای مورد نظر نیاز به نصب چه سیستمهایی است میتواند هزینهها را تغییر دهد. فراموش نکنید که نصب همه این سیستمها در مکانهای عمومی مانند اماکن فرهنگی و هنری بسیار ضروری است و باید انجام گیرد.
این بخش به نکات مهمی که در بازسازی اماکن فرهنگی و هنری باید به آنها توجه کرد اختصاص دارد. رعایت این نکات میتواند چالشهای بازسازی یک بنا را به حداقل برساند.
بازسازی اماکن فرهنگی و هنری به دلیل اهمیت بالای این اماکن باید به طور ویژه صورت گیرد. برای مثال اگر شما در بازسازی یک منزل مسکونی از یک گچکار و نقاش ساختمان کمک گرفتهاید در مرمت یک بنای تاریخی نمیتوانید روی کمک آنها حساب کنید. چراکه در یک بنای تاریخی باید از افراد بسیار باتجربه و افرادی که در ظریفکاری استاد هستند بهره ببرید. معمولا برای مرمت یک بنای تاریخی از اساتید هر حرفه دعوت به عمل میآید و نمیتوان از افراد کم تجربه استفاده کرد.
نکته دیگری که در بازسازی اماکن فرهنگی و هنری باید مدنظر قرار دهید این است که در صورت مواجهه با یک اثر تاریخی معماری و تزئینات اصلی بنا را حفظ کنید و هیچ تغییری در اصل آن ایجاد نکنید. اگر بخواهید یک فرهنگسرای قدیمی را بازسازی کنید میتوانید تا تغییر پلانها پیش بروید ولی اگر بنای مورد بازسازی یک اثر تاریخی باشد حفظ معماری بنا در اولویت قرار دارد.
نکته بعدی توجه به نیازهای روز است. برای مثال اگر قصد دارید یک مکان هنری مانند گالری نقاشی را بازسازی کنید باید به یک فضای اختصاصی برای هنر ویدیویی نیز فکر کنید. چراکه امروزه هنر ویدیویی بسیار مورد توجه اهالی هنر قرار گرفته و اختصاص یک فضا به آن در هر گالری هنری ضروری است. در صورت بازسازی یک بنای تاریخی نیز توجه به برخی نیازها نظیر ایجاد فضای استراحت برای گردشگران بدون از بین رفتن تعادل بنا مهم است.
بدیهی است که پروژههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری مانند هر پروژه ساخت و ساز دیگری چالشهای مخصوص به خود را دارد. در این بخش چند مورد از چالشهایی را که ممکن است با آن روبه رو شوید شرح میدهیم.
این طرح ویژه اماکن تاریخی است و طرح توجیهی مرمت، بازسازی و احیای بنای تاریخی نامیده میشود. این طرح شامل مستنداتی است که برای طی کردن تمامی مراحل بازسازی از دریافت مجوز تا گرفتن وام باید به بخشهای مختلف اداری ارائه شود. در این طرح فرآیند مرمت توصیف میشود و برنامه زمانبندی، هزینهها و اهمیت بنای مورد نظر و همچنین دلیل احیای آن به طور کامل شرح داده میشود. بنابراین داشتن یک طرح توجیهی کامل و بینقص میتواند از همان ابتدای کار مسیر را هموارتر سازد.
چالش بعدی در بازسازی اماکن فرهنگی و هنری دریافت مجوز است. معمولا انجام مراحل دریافت مجوز زیر نظر ارگانهایی نظیر سازمان میراث فرهنگی، شهرداری و سازمان صنایع دستی و گردشگری انجام میپذیرد. اگر بخواهید یک مکان تاریخی یا یک بنای قدیمی را احیا کنید و از آن در راستای توسعه فرهنگ و هنر و گردشگری استفاده کنید باید مجوزهای لازم را دریافت کنید. شما با مراجعه به این ارگانها و ارائه طرح توجیهی مرمت و سایر مدارک مورد نیاز میتوانید مجوز مرمت، بازسازی و احیای یک بنای تاریخی را دریافت کنید.
با ارائه طرح توجیهی مرمت به بانک میتوان از وام بانکی جهت تأمین هزینههای بازسازی استفاده کرد. بنابراین اگر قصد دارید از وام بانکی در این زمینه استفاده کنید باید بدانید که هرچه تخمین هزینهها دقیقتر باشد و بتوانید بازگشت سرمایه را تضمین کنید شانس تخصیص وام به شما بیشتر است.
یکی از مهمترین چالشهایی که اغلب در زمان بازسازی اماکن فرهنگی و تاریخی با آن مواجه میشوید تصمیمگیری در مورد مصالح و موادی است که میخواهید به کار ببرید. طیف گسترده مصالح و تنوع بسیار بالا انتخاب را کمی دشوار میسازد. اگر بنای مورد بازسازی یک بنای تاریخی باشد این انتخاب بسیار دشوارتر میگردد. زیرا در عین مرمت باید هماهنگی در بنا نیز رعایت شود.
بازسازی این فضاها شاید در برخی بخشها به بازسازی یک منزل مسکونی شباهتهایی داشته باشد، اما در عمل تفاوت بسیاری با آن دارد. بازسازی این اماکن به دلیل ظرافت، هماهنگی بنا و زیباییشناسی نیازمند تخصص و مهارت بالایی است و افراد باتجربه را میطلبد. گروه معماری و طراحی حس در این مسیر همراه شماست و شما میتوانید با فراغت خاطر صفر تا صد بازسازی فضاهای فرهنگی و هنری خود را به این گروه بسپارید.
در سالهای اخیر بازسازی رونق بسیاری یافته است. بسیاری از بناهای قدیمی نظیر خانهها و عمارتهایی که زمانی محل سکونت بودهاند با مرمت و بازسازی به یک مکان فرهنگی و هنری تبدیل شدهاند. در این بین نحوه صحیح بازسازی این اماکن و به دست آوردن یک نتیجه مطلوب در پایان کار بسیار حائز اهمیت است.
ما در این مقاله به بازسازی اماکن فرهنگی و هنری پرداختیم. از اهمیت بازسازی این اماکن و چگونگی بازسازی سخن گفتیم و موارد مهمی را که در هزینهها نقش دارند برشمردیم. همچنین نکات مهم و چالشها را به همراه راهکار بیان کردیم. اگر قصد دارید یک مکان فرهنگی و هنری یا یک مکان تاریخی و گردشگری را بازسازی کنید و از آن در راستای اهداف خود بهره ببرید این مقاله را از ابتدا بخوانید.
برای ارتباط با مشاوران ما در گروه معماری و طراحی حس به بخش تماس با ما مراجعه کنید.
مراحل بازسازی اماکن فرهنگی و هنری چیست؟
بازسازی این مکانها شامل مراحل ارزیابی و کارشناسی بنا، تعیین روشها و مصالح، عملیات بازسازی و مرمت، و نظارت و نگهداری است.
چه مواردی در هزینههای بازسازی اماکن فرهنگی و هنری اثرگذار است؟
وضعیت فعلی ساختمان، اندازه و پیچیدگی پروژه، استفاده از مواد و تجهیزات با کیفیت بالا و نصب سیستمهای سرمایشی و گرمایشی، حفاظتی و امنیتی، ایمنی و تهویه مطبوع میتوانند در میزان هزینه بازسازی اثرگذار باشند.
در بازسازی اماکن فرهنگی و هنری با چه چالشهایی روبه رو هستیم؟
برای طی کردن مراحل بازسازی ابتدا باید طرح توجیهی مرمت را تهیه کنید و سپس برای دریافت مجوز اقدام کنید. کمبود بودجه و تصمیمگیری در مورد مصالح از دیگر چالشهایی است که ممکن است با آن روبه رو شوید.
ما در استودیو معماری و طراحی حس در تلاش هستیم مخاطبانمان بتوانند انعکاسی شفاف از چیزی که در ذهن دارند را با رعایت اصول طراحی و همچنین شخصیسازی بر اساس سبک زندگیشان ببینند.
ما به جزئیات اهمیت میدهیم، چرا که باور داریم طراحی خوب از دل توجه به نیازهای پنهان زندگی روزمره بیرون میآید.
