طراحی و اجرا بیمارستان به عنوان یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین مراکز درمانی اهمیت بسیار بالایی دارد و لازم است که در طراحی و اجرای آن اصول و ضوابط معینی رعایت گردد. راهکارهایی نیز وجود دارند که می‌توان از آنها برای جذابیت و بهبود کیفیت فضا استفاده کرد. هزینه طراحی بیمارستان بر اساس عوامل متعددی مانند موقعیت مکانی، متراژ، کیفیت مصالح مورد استفاده و پیچیدگی‌های طرح تعیین می‌شود.

در ادامه این مطلب به صفر تا صد طراحی و اجرا بیمارستان خواهیم پرداخت. گروه معماری و طراحی حس مشتاق شنیدن نظرات و پیشنهادات شماست.

انواع مختلف طراحی و اجرا بیمارستان

در طراحی و اجرا بیمارستان می‌توانید از دسته‌بندی‌های مختلفی پیروی کنید که بر مبنای معیارهای متفاوتی در نظر گرفته شده‌اند.

دسته‌بندی طراحی بیمارستان بر مبنای تعداد تخت بستری

بر مبنای تعداد تخت بستری، بیمارستان‌ها به ۵ دسته تقسیم‌بندی می‌شود:

• بیمارستان‌های کوچک: با کمتر از ۱۰۰ تخت؛
• بیمارستان متوسط: بین ۱۰۰ تا ۳۲۰ ؛
• بیمارستان بزرگ: بین ۳۲۰ تا ۶۰۰ تخت؛
• بیمارستان خیلی بزرگ:بین ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ تخت؛
• مجتمع بیمارستانی با بیش از 1000 تخت.

دسته‌بندی طراحی بیمارستان بر مبنای شبکه‌های درمانی

بر مبنای شبکه‌های درمانی می‌توان ۵ گروه کلی را در طراحی بیمارستان در نظر گرفت:

• محلی: با جمعیت ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر؛
• ناحیه‌ای: با جمعیت ۵۰ تا ۱۲۰ هزار نفر؛
• منطقه‌ای: با جمعیت ۱۲۰ تا ۲۰۰ هزار نفر؛
• قطبی: با جمعیت بیش از ۶۰۰ هزار نفر؛
• کشوری شامل کل کشور.

دسته‌بندی طراحی بیمارستان بر اساس سیستم حمایتی

بر اساس سیستم حمایتی می‌توان چند گروه بیمارستان در نظر گرفت که شامل موارد زیر هستند:

• بیمارستان دولتی؛
• بیمارستان خصوصی؛
• بیمارستان مراکز بیمه‌گر؛
• بیمارستان ترکیبی؛
• بیمارستان‌های خاص مانند بیمارستان‌های نظامی.

دسته‌بندی طراحی بیمارستان بر اساس نوع فعالیت آن

بر مبنای نوع فعالیت بیمارستان می‌توان چند دسته‌بندی را در نظر گرفت:

• بیمارستان عمومی؛
• بیمارستان تک تخصصی یا چند تخصصی؛
• بیمارستان‌های خاص از قبیل بیمارستان نظامی و یا بیمارستان‌هایی که مربوط به بیماری‌های خاص باشند؛
• بیمارستان آموزشی.

در طراحی و اجرا بیمارستان چه فضاهایی را باید در نظر گرفت؟

در طراحی و اجرا بیمارستان لازم است فضاهای متعددی طراحی شده و متراژ بهینه و استاندارد هر قسمت رعایت شود.

بخش‌های اصلی که در طراحی و اجرا بیمارستان باید مورد توجه قرار بگیرند شامل موارد زیر هستند:

• اورژانس
• بخش خدماتی و اداری
• اتاق‌های عمل
• سردخانه
• آزمایشگاه و درمانگاه
• بخش تاسیسات
• بخش بستری بیماران
• داروخانه
• بخش استریل و رختشوی‌خانه
• غذاخوری و آشپزخانه

بخش‌های مختلف اتاق عمل

هر کدام از بخش‌هایی که در بالا نام برده شد شامل ریز فضاهایی هستند که باید در طراحی و اجرا بیمارستان مورد توجه قرار بگیرند؛ برای مثال ریز فضاهای اتاق عمل شامل موارد زیر می‌باشند:

• قسمت ورودی و خروجی بیمار
• اتاق عمل
• فضایی برای رختکن پزشک
• اتاق مخصوص پزشکان
• قسمتی برای آماده‌سازی بیماران قبل از عمل جراحی
• سرویس بهداشتی
• ایستگاه پرستاری
• اتاق بیهوشی
• اتاق مخصوص به ریاست بخش جراحی
• بخش ریکاوری

اصول طراحی و اجرا بیمارستان

طراحی و اجرا بیمارستان باید بر مبنای ضوابط و اصول مشخصی باشد؛ از جمله این اصول و ضوابط می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• در طراحی و اجرا بیمارستان‌ها باید نکات مربوط به بخش معاینات و معالجه‌ها، بخش اداری، بخش تدارکات و بخش بستری که ۴ قسمت اصلیهر بیمارستان هستند رعایت گردد؛
• در طراحی بیمارستان باید به چهار ویژگی اصلی شامل نوع بیماری، خصوصی یا عمومی بودن بیمارستان، سن و جنسیت بیماران توجه گردد؛
• مساحت هر بیمارستان نسبت به شرایط جمعیتی منطقه مورد نظر و اقلیم آنجا تعیین می‌شود؛ برای مثال یکاستاندارد بین‌المللی در طراحی و اجرا بیمارستان این است که به ازای هر هزار نفر جمعیت که در یک منطقه ساکن هستند باید سه تخت در بیمارستان وجود داشته باشد؛
• میزان فضایی که در طراحی ساختمان بیمارستان باید به قرارگیری هر تخت اختصاص داده شود برابر با ۱۲۰ تا ۱۲۵ مترمربع است؛
• در بیمارستان‌های معمولی می‌توان فضایی برابر با ۷۵ مترمربع برای هر تخت در نظر گرفت؛ اما این فضا در بیمارستان‌هایی که مختص بیماری‌های واگیردار هستند باید ۱۵۰ تا ۲۰۰ مترمربع باشد؛
• محل احداث بیمارستان را دور از آلودگی‌های ترافیکی و صوتی انتخاب نمایید؛
• نوع بیمارستان در معماری ساختمان آن تاثیر مستقیمی دارد؛
• بهتر است اتاق‌های پرستاری به سمت جنوب و جنوب شرقی بنا شوند و اتاق‌های درمان و جراحی به سمت شمال غربی و شمال شرقی باشند. به طور کلی یادتان باشد که اتاق‌های بیماران رو به شمال قرار نگیرد که آفتاب مستقیم به آنها بتابد؛
• درب‌های بیمارستان و مصالح مورد استفاده در آن باید به گونه‌ای باشند که مانند عایق صوتی عمل کنند؛
• راهرو‌های بیمارستان باید عاری از برآمدگی و ستون بوده تا مانعی برای رفت و آمد ایجاد نکند؛
• بهتر است دو طرف پله‌های بیمارستان‌ها با نرده محصور شده باشد؛
• تعدادآسانسور در هر بیمارستان باید به نسبت تعداد تختی که در آنجا قرار دارد در نظر گرفته شود. معمولا برای هر ۱۰۰ تخت بیمارستان باید دو آسانسور چند منظوره وجود داشته باشد؛
• قابلیت تنظیم نور در اتاق‌های مهمیمانند اتاق بیهوشی و جراحی بسیار اهمیت دارد؛
• داروخانه بهتر است نزدیک به بخش اورژانس قرار بگیرد؛
• تعداد سرویس بهداشتی مورد نیاز برای هر ۸ بیمار بستری در بیمارستان حداقل یک مورد است؛
• به ازای هر ۱۵ بیمار سرپایی باید دست‌کم یک سرویس بهداشتی وجود داشته باشد؛
• هر شش نفر از کارکنان شاغل در بیمارستان باید دست‌کم یک سرویس بهداشتی داشته باشند؛
• بخش‌های اورژانس و درمانگاه در نزدیکی محل ورودی بیمارستان احداث شوند؛
• در بخش تدارکات باید قسمت‌هایی به آشپزخانه، تاسیسات، انبار، رختشویی، اتاق استراحت و رختکن و همچنین بخشی برای استریل لوازم پزشکی اختصاص داده شود.

ضوابط و معیارهایی که باید در طراحی و اجرا بیمارستان در نظر گرفت

در طراحی و اجرا بیمارستان باید ضوابط و استانداردهای خاصی رعایت شود که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حداقل عرض راهروها در بیمارستان 1.5 متر است؛
• حداقل عرض راهروهایی که برای عبور و مرور تخت‌ها مورد استفاده هستند باید 2.25 متر باشد؛
• فاصله 25 متر برای پنجره‌های هواگیر و نورگیر بیمارستان‌ها از یکدیگر مناسب است؛
• حداقل ارتفاعی که می‌توان برایدرب‌های پارکینگ و محل ورودی وسایل نقلیه در نظر گرفت ۳ متر است؛
• ارتفاع درب‌های معمولی بیمارستان باید بین ۲.۱ تا ۲.۲ متر باشد؛
• بهترین پهنا برای عرض پله‌ها و پاگردهای بیمارستان بین 1.5 تا 2.5 متر است؛
• مناسب‌ترین اندازه برای اتاق‌های جراحی 6.5 در 6.5 با ارتفاع ۳ متر است؛
• حداقل مساحت اتاق‌های بیهوشی باید ۳.۸ متر در نظر گرفته شود؛
• در طراحی و اجرای اتاق معاینه و درمان باید از رنگ روغن نیم مات استفاده شده و تا زیر سقف کاشی باشد. همچنین بهترین کفپوش برای این فضاها سرامیک یا کفپوش سینتتیکاست؛
• بهترین رنگ برای پوشش پزشکان و پرستاران رنگ سفید است. توصیه می‌شود سرویس‌های عمومی بیمارستان‌ها به رنگ سفید طراحی شود؛
• از رنگ زرد می‌توان برای بوفه یا رستوران‌های بیمارستان استفاده کرد؛
• بهترین رنگ برای طراحی و اجرای بخش اتاق عمل یا مراقبت‌های ویژه رنگ آبی است که باعث آرامش بیماران می‌گردد.

در انتخاب مکان بیمارستان‌ها باید به چه اصولی توجه کرد؟

یکی از مهمترین اصول در طراحی و اجرا بیمارستان، انتخاب زمین مناسب برای این امر است.

برای انتخاب مکان مناسب باید به نکات زیر توجه شود:

1. در انتخاب مکان مناسب برای ساخت بیمارستان باید به شیوه توزیع مراکز درمانی و بیمارستانی شهر توجه کرد.
2. طبق ضوابط طراحی و اجرا بیمارستان،محل بیمارستان نباید در نزدیکی ساختمان‌های دولتی و نظامی باشد تا در صورت حملات نظامی به بیماران آسیبی وارد نشود.
3. محل احداث بیمارستان باید دور از مراکز فاضلاب شهری، محله‌های بدنام، دامداری‌ها و محل‌های دفن زباله قرار گیرد.
4. بهترین محل برای احداث بیمارستان منطقه‌ای است که برای توسعه و گسترش بیمارستان در آینده محدودیت نداشته باشد؛ زیرا معمولا مراکز درمانی هر ۱۰ یا ۱۵ سال یک بار باید بازسازی شده یا توسعه پیدا کنند.
5. به هیچ عنوان طراحی و اجرا بیمارستان نباید بر روی زمین‌های شیبدار صورت بگیرد؛ زیرا در این صورت برای رفت و آمد کودکان، معلولان و سالمندان مشکل ایجاد می‌شود.

طراحی نمای بیمارستان

از همه جزئیات در طراحی و اجرا پروژه‌های بیمارستانی صحبت کردیم؛ اما این موارد نبایستی باعث شود که تصور کنیم که نمای بیمارستان یک چیز عادی است. نخستین چیزی که بیماران و همراه آن‌ها به آن دقت می‌کنند ظاهر اولیه و بیرونی یک بیمارستان یا مرکز درمانی است. تحقیقات انجام شده بر روی سلیقه مشتریان و مخاطبین نشان می‌دهند که چیزی حدود 60 درصد از افراد، براساس ظاهر بیرونی و نمای بیمارستان تصمیم می‌گیرند تا بیمار خودشان را به آن بیمارستان بسپارند یا نه.

در همین راستا تیم معماری و طراحی حس در پروژه‌های بیمارستانی، تلاش می‌کند تا با حفظ اصالت ایرانی، نمایی منحصر به فرد، مدرن و با به کارگیری جزئیات در طراحی، خروجی مناسب تحویل دهد. نمونه‌ای از پروژه انجام شده از طراحی و اجرا بیمارستان را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید:

اصولی که باید در طراحی و اجرای ریز فضاهای بیمارستان در نظر گرفته شود

مهم‌ترین مسائل و عناصری که باید در طراحی ریز فضاهای یک بیمارستان مورد توجه قرار گیرند به شرح زیر هستند:

1. تجهیزات بیمارستان باید بر مبنای نیازها و مطابق با استانداردهای پزشکی باشد.
2. نورپردازی مناسب به بزرگ‌نمایی فضای داخلی کمک می‌کند و برای راحتی اعضای تیم درمان و بیماران نیز ضروری است.
3. در طراحی و اجرا بیمارستان باید به سیستم‌های تهویه مطبوع توجه شود. این سیستم‌ها لازم است با نیازهای بیمارستان هماهنگ باشند و بتوانند کیفیت هوای مناسبی را فراهم نمایند.
4. تجهیزات راحتی برای افزایش راحتی بیماران بسیار اهمیت دارد؛ از جمله این تجهیزات می‌توان به وسایل بهداشتی، صندلی‌ها و تخت‌های راحت اشاره کرد.
5. در طراحی و اجرا بیمارستان امنیت را در اولویت قرار دهید.طراحی مسیرهای فرار و تجهیزات امنیتی را فراموش نکنید.
6. زیبایی و دکوراسیون بیمارستان می‌تواند در افزایش احساس آرامش بیماران تاثیر بسزایی داشته باشد.
7. موادی که در بیمارستان استفاده می‌شوند باید مقاوم باشندتا بتوان به صورت مستمر آنها را ضدعفونی کرد.

اندازه‌ها و ابعاد طراحی بیمارستان

میزان فضایی که لازم است به ساخت یک بیمارستان اختصاص داده شود به شرح زیر است:

• حداقل۶۵۰ مترمربع برای احداث مرکز بیمارستانی مخصوص جراحی سرپایی فضا لازم است؛
• حداقل فضای لازم برای یک مرکز بیمارستانی ۳۲ تخته برابر با ۵۰۰۰ متر مربع است؛
• بهترینابعاد برای بیمارستان ۶۴ تخته حداقل ۸۰۰۰ مترمربع می‌باشد؛
• مرکز بیمارستان۱۲۴ تخته به حداقل 20000 مترمربع و مرکز بیمارستانی ۱۶۰ تخته به حداقل 25000 مترمربع فضا نیاز دارد؛
• در صورتی که مراکز آموزشی نیز در بیمارستان قرار داشته باشند باید به این فضاها ۱۰ درصد افزوده گردد؛
• در بیمارستان‌های مغز و اعصاب و بیمارستان روانی به دلیل آنکهکلاس‌های مختلفی برای بیمار برگزار می‌شود باید این فضا ۵۰ درصد بیشتر باشد.

فرم‌های مختلف در طراحی و اجرا بیمارستان

فرآیند طراحی و اجرا بیمارستان یک فرآیند بسیار پیچیده است که باید در آن به اصول مختلفی توجه شود. یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید در طراحی بیمارستان مورد توجه قرار بگیرد ایجاد دسترسی مناسب بین فضاهای مرتبط است. همچنین توجه به عملکرد بیمارستان در طراحی و اجرا فضاهای درمانی از اهمیت بالایی برخوردار است. برای طراحی و اجرای این فضاها می‌توانید از فرم‌های مختلفی استفاده نمایید.

بیمارستان‌های پراکنده و متمرکز

بیمارستان‌ها که به آنها بیمارستان‌های گسترده نیز می‌گویند در زمین‌های وسیع ساخته می‌شوند و ساختمان‌هایی با ارتفاع کم دارند. در طراحی معماری این مکان‌ها از ساختمان‌های مجزایی استفاده می‌شود که ضعف اصلی آنها عدم دسترسی و ارتباط آسان بین فضاهای مرتبط است.

بیمارستان‌های مرتفع

در این بیمارستان‌ها حداقل تعداد طبقات، شش طبقه است. در شرایطی از این مدل استفاده می‌شود که زمین زیادی در دسترس نباشد. این سبک از طراحی بیشتر در مراکز شهرها کاربرد دارد. یکی از مزایای بیمارستان‌های مرتفع، ارتباط بهینه بین بخش‌های مختلف بیمارستان است.

بیمارستان زیر سطحی

طراحی و اجرا بیمارستان زیر سطحی نسبت به سایر سبک‌های بیمارستان رواج کمتری دارد. بخش عمده این ساختمان‌ها در زیر سطح زمین طراحی و اجرا می‌شود. عمق فضای زیر سطح همکف بیمارستان بین ۳ تا ۵۰ متر متغیر است.

بیمارستان پرتابل

این بیمارستان‌ها قابلیت جابجایی دارند و می‌توانند در چادر، اتوبوس، کانکس و … طراحی و اجرا شوند.

بیمارستان ترکیبی

در طراحی و اجرا بیمارستان ترکیبی، مجموعه‌ای از ویژگی‌های سایر سبک‌های طراحی بیمارستان استفاده می‌شود.

سخن پایانی

طراحی و اجرا بیمارستان یکی از دشوارترین و حساس‌ترین پروژه‌ها در معماری و ساخت‌وساز است که برای توسعه عمرانی و شهری باید مورد توجه قرار بگیرد. در طراحی بیمارستان علاوه بر پوشش نیازهای این مجموعه درمانی لازم است که سازگاری آن با اقلیم و دسترسی آسان و پوشش دادن جمعیت منطقه و سایر ضوابط و اصول مورد توجه قرار بگیرد.

در این مطلب به صفر تا صد طراحی و اجرا بیمارستان پرداختیم و نکاتی را که باید در این فرآیند رعایت شوند مطرح نمودیم. گروه معماری و طراحی حس با سال‌ها تجربه در عرصه بازسازی، طراحی و اجرا آماده است تا تمام مراحل طراحی و اجرای فضاهای درمانی مورد نظر شما را بر عهده بگیرد. برای اطلاعات بیشتر از راه‌های ارتباطی ذکرشده در بخش تماس با ما استفاده نموده و با کارشناسان در ارتباط باشید.