امروزه اهمیت طراحی و اجرا اماکن ورزشی در ارتقای سلامت، تخلیه انرژی و بهبود کیفیت زندگی مردم بر هیچ کسی پوشیده نیست! این فضاها باید به نحوی طراحی شوند که ضمن تأمین ایمنی و سلامت کاربر، انگیزه ورزش و پویایی را نیز در ورزشکاران تقویت کنند. طراحی با رعایت این اصول، میتواند محیط سالم و جذابی را برای عموم ورزشکاران به ارمغان آورد. در این راستا، گروه معماری و طراحی حس سعی دارد با نگاه تخصصیتری، اصول مهم ساخت انواع فضاهای ورزشی را به شما ارائه دهد. به منظور اطلاع از همگی آنها تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
امروزه اماکن ورزشی به عنوان یکی از مراکز مهم برای تفریح و تعاملات اجتماعی انسان شناخته میشوند. در حقیقت، یک مجموعه ورزشی مدرن و پیشرفته میتواند انگیزه کافی برای فعالیتهای بدنی را در ورزشکاران تقویت کرده و سبک زندگی سالم را در جامعه نهادینه کند. دیگر مزایای طراحی این فضاها عبارتند از:
شاید فکر کنید برای طراحی یک فضای ورزشی، تنها دانستن دانش فنی و معماری فضا کفایت میکند و بس! در صورتی که برای بهبود تجربه ورزشکاران؛ همینطور عملکرد مطلوب آنها، نیاز است تا طراحی طبق اصول خاصی انجام شود. در ادامه به کاربرد و اهمیت هر کدام از آنها در طراحی اماکن ورزشی اشاره میکنیم.
در یک طراحی خوب و مؤفق از اماکن ورزشی به نیازهای کاربران مختلف اهمیت ویژهای داده میشود؛ به عنوان مثال استفاده از تجهیزات پیشرفته جهت انجام تمرینات تخصصی ورزشکاران حرفهای لازم و ضروری است. این در صورتی است که بخش ورزشی کودکان و افراد سنین پائینتر، باید دارای فضایی امن با تمامی تجهیزات سرگرمکننده باشد.
در راستای این نیازسنجی، لازم است به اصول دسترسپذیری کاربران نیز توجه ویژهای داشته باشید. منظور، طراحی فضاهایی است که عموم کاربران حتی افراد دارای معلولیت هم بتوانند از آنها استفاده نمایند. امکاناتی مانند رمپها، آسانسور، فضاهای بزرگ برای استفاده از چرخدستی و … در بهرهمندی تمامی ورزشکاران از خدمات ورزشی بسیار حائز اهمیت است.
تصور خیلی از افراد این است که معماری فضاهای ورزشی محدود به ساخت سالنها یا طراحی زمینهای بازی می شود، اما اینگونه نیست!
امروزه به لطف تکنولوژی، پروسه طراحی و اجرا خیلی از مجتمعهای ورزشی متحول شده است! عواملی نظیر نورپردازی، تهویهی استاندارد، عایقهای صوتی و کفپوشهای استاندارد در افزایش کیفیت فضاهای ورزشی بسیار تأثیرگذار هستند. در ادامه این بخش، تأثیر معماری را بر بخشهای مختلف یک مجموعه ورزشی بررسی میکنیم.
طراحی درست و اصولی سالنهای ورزشی، قطعاً در ایمنی و راحتی کاربر تأثیر زیادی دارند. با پیشرفتهایی که در سالهای اخیر در این زمینه صورت گرفته، طراحی بخشهای مختلف سالنهای ورزشی خیلی تخصصیتر شدهاند. در طراحی سالن میبایست به دسترسی بازیکنان و تماشاچیان به قسمتهای مختلف آن؛ همچنین دسترسی به رختکن و سرویسهای بهداشتی هم توجه شود. مسیرهای ویژهای نیز برای راحتی میهمانان و خبرنگاران وجود داشته باشد.
در این بخش، فراهمکردن محیط راحت و کارآمد برای بازیکن؛ مهمترین اولویت است. از اینرو، فضاها میبایست طوری طراحی شوند که کاربر بتواند بدون هیچ مشکلی وارد آن شده و از امکانات به دلخواه استفاده نماید. یکی از نکات مهم در طراحی این فضاها، این است که ورودی بازیکنان و مسیرهای دسترسی به رختکن کاملاً مشخص شوند تا بازیکن بدون سردرگمی از فضا لذت ببرد.
طراحی فضای رختکن، توالتها، دوشها و کمدهای لباس نیز باید به گونهای، راحتی کاربر را فراهم آورند. فراموش نکنید، تهویه مناسب در تمامی رختکنها ضروری است! لازم است روزانه ۱۰ بار تعویض هوا در این فضا انجام شود. دمای استانداردی که برای این فضا در نظر گرفته میشود، معمولاً ۲۵ درجه سانتیگراد است.
بهترین نوع طراحی دفاتر مربیان به عنوان یکی از فضاهای کارآمد در سالن ورزشی، جداسازی آنها از فضاهای اصلی با استفاده از پارتیشنهای شیشهای است. با این دیوارهای شفاف، حریم خصوصی حفظ میشود و به مربیان این امکان را میدهند تا در محیطی عاری از هر گونه سروصدایی، تمرکز خود را روی برنامهریزیها و تحلیل عملکرد تیمها معطوف نمایند.
یکی از نکاتی که در طراحی دفاتر مربیان باید به آن توجه کنید، استفاده از تهویه مناسب و داشتن درجه حرارت مطلوب است. اختصاص کمدهایی برای نگهداری وسایل شخصی، دوش و سرویس بهداشتی از دیگر تجهیزات ضروری این فضا هستند. وجود همه این امکانات، باعث میشود تا شرایط راحتی برای استراحت مربیان فراهم شود.
یکی از اصول اساسی در طراحی اماکن ورزشی، بحث ایمنی است که تمامی جنبههای طراحی از فضاهای داخلی گرفته تا تجهیزات و مسیرهای دسترسی، باید به امنیت و سلامتی کاربران توجه داشته باشند.
ایمنی فضاها در اماکن ورزشی، شامل رعایت فاصلههای ایمن بین وسایل ورزشی، ایجاد مسیرهای دسترسی و خروج اضطراری است. همگی این موارد در کنار هم، خطر برخورد و صدمه به بازیکنان را به حداقل میرساند. در این مسیر، استفاده از توریهای محافظ و کفپوشهای ضد لغزش نیز برای پیشگیری از آسیبدیدگی در فضاهای ورزشی طراحی میشوند. این کفپوشها، جاذب شوک هستند و میتوانند فشار وارده بر مفاصل و استخوانها را تا حد امکان کاهش دهند.
در طراحی زمینهای ورزشی در فضاهای باز، توجه به مجموعهای از فاکتورهای تأثیرگذار میتواند تجربه لذتبخشی را برای ورزشکاران به ارمغان آورد. این طراحی باید بر اساس نکات زیر انجام گیرد:
یکی از عناصر مهم در ساخت سالنهای ورزشی بادوام و مقاوم، سقف است. ارتفاع سقفهای اماکن ورزشی باید بر اساس استانداردهای بینالمللی طراحی شوند تا ورزشکاران هم بدون هیچ محدودتی از فضا استفاده کنند. سقفهای مجموعههای ورزشی در دو مدل تخت و شیبدار طراحی میشوند که هر کدام دارای ویژگیهای زیر هستند:
در طراحی سقفها، نوع مصالحی که در آنها به کار رفته نیز حائز اهمیت است؛ به همین دلیل اکثر سالنهای ورزشی امروزی از اسکلت فولادی استفاده میکنند که باعث استحکام بیشتر سازه میشوند.
جالب است بدانید که رنگ سقف، دیوارها و حتی کفپوش سالنهای ورزشی در جذب ورزشکاران و روحیه آنها نیز تأثیر زیادی دارد. در این میان، رنگهای روشن فضا را بزرگتر جلوه میدهند.
اتاق کنترل دوپینگ دارای بخشهای مختلفی همچون فضای انتظار مراجعین، اتاق کار، فضای شستوشوی تجهیزات بهداشتی و اتاقی برای انجام تست است. بهتر است تمامی این فضاها نزدیک به رختکن و داوران طراحی شوند. این امر برای مواقعی که تستهای دوپینگ بعد از مسابقات انجام میشود، امری حیاتی است.
جهت راحتی و رفاه ورزشکاران، امکاناتی مانند تهویه مناسب و سیستمهای گرمایشی و سرمایشی از الزامات اتاق محسوب میشوند؛ همچنین کفپوشها و دیوارها نیز باید قابل شستوشو و نظافت باشند.
مکان سرویس بهداشتی هم باید در نزدیکی اتاق کنترل در نظر گرفته شود تا ورزشکاران دسترسی راحتی داشته باشند. از جمله تجهیزات موردنیاز برای این اتاق میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عناصری که در ادامه بیان میشوند، در طراحی اماکن ورزشی بسیار تأثیرگذار هستند و میتوانند فضای ورزشی بینظیر و مهیجی را برای بازیکنان فراهم آوردند.
انتخاب موقعیت جغرافیایی اماکن ورزشی باید بر اساس نوع رشته ورزشی و متناسب با شرایط منطقه باشد. این که مجموعه ورزشی در کجا قرار گرفته، میتواند تأثیر بهسزایی در عملکرد ورزشکاران داشته باشد.
بهتر است بدانید، عواملی مانند ارتفاع از سطح دریا، میزان رطوبت، دمای هوا و جهت وزش باد، همگی روی کیفیت تمرینات و مسابقات تأثیر مستقیمی دارند؛ به عنوان مثال، انجام ورزشهایی مانند دوچرخهسواری و دوومیدانی در مناطق مرتفع به دلیل کاهش مقاومت هوا عملکرد بهتری خواهند داشت. این در حالی است که طراحی اماکن ورزشی برای ورزشهای آبی باید در نزدیکی منابع آب طبیعی انجام شوند تا شرایط ایدهآل برای انجام مسابقه فراهم باشد.
ظرفیت را میتوان معیاری برای اندازه ورزشگاه یا مجموعه ورزشی در نظر گرفت. با استفاده از این معیار در واقع میتوانید تعداد افرادی را که همزمان از مجموعه استفاده میکنند، تعداد دقیق صندلیهای ورزشگاه، فضای مورد نیاز برای ورزشکاران و کادر فنی، مسیرهای تردد و خروجیهای اضطراری و … را مشخص کنید.
ورزشگاه آزادی تهران با ظرفیت بیش از ۱۰۰ هزار نفر، میتواند تمامی امکانات لازم برای این تعداد از تماشاگر و کادر ورزشی را فراهم کند. جدای از ظرفیت، طراحی صندلیها نیز اهمیت ویژهای دارد. صندلیها باید کاملاً ایمن، راحت و با زاویهای مناسب قرار داده شوند تا تماشاگران؛ دید راحت و کاملی به زمین مسابقه داشته باشند.
هر مجموعه ورزشی به فضاهای کاربردی و استانداردی نیاز دارد که رفاه ورزشکاران و تماشاگران را فراهم آورد. طراحی این فضاها در مدیریت بهتر مجموعه و افزایش بهرهوری آن نیز تأثیر زیادی دارند. این فضاها شامل موارد زیر میشوند:
یکی از مهمترین بخشهای زیرساختی مجموعههای ورزشی، پارکینگ است که دسترسی مراجعین را به این اماکن میسر میکند. در این میان، بدیهی است با بالارفتن ظرفیت مجموعه، به پارکینگی با وسعت بیشتری نیاز خواهید داشت.
ضروری است برای دو گروه ورزشکاران و کادر فنی با تماشاگران و مراجعین، پارکینگ عمومی و خصوصی در نظر گرفته شود. طراحی پارکینگ به این شکل، باعث میشود تا این دو گروه از مسیرهای مشخصشدهای برای توقف و حرکت خودرو استفاده کنند. ناگفته نماند، در طراحی پارکینگ اماکن ورزشی به مواردی مانند مسیرهای پیادهرو و خطکشیهای استاندارد هم توجه شود.
طراحی فضاهای ورزشی به مراتب سختتر و پیچیدهتر از آن است که به نظر میرسد! این فضاها میبایست با رعایت اصول ایمنی و کارایی طراحی شوند. هر کدام از نکاتی که در ادامه به شما معرفی میکنیم، اگر به درستی رعایت شوند، میتوان به افزایش عملکرد مجموعه و ورزشکاران امیدوار بود.
وجود سیستم تهویه هوا در اماکن مختلف ورزشی به حفظ شادابی و انرژی ورزشکاران کمک زیادی میکند. هر ورزشکاری در طول تمرین به اکسیژن بیشتری نیاز دارد؛ زیرا فعالیت بدنی کربندیاکسید را تولید و باعث تعریق بیشتر بدن میشود. جدای از این مزیت، از ابتلای پوست به مشکلات پوستی نیز جلوگیری میکند. از اینرو، خیلی مهم است که این فضاها به سیستم تهویه تجهیز شوند.
بهعنوان یک طراح، دقت داشته باشید که سیستم تهویه متناسب با اندازه و موقعیت مکان ورزشی باشد. طبیعی است، مجموعههای بزرگتر ورزشی به سیستم تهویه قدرتمندتری نیاز دارند.
یکی دیگر از نکات مهم در طراحی و اجرا اماکن ورزشی، تقسیم درست و هوشمندانه فضاهاست. یک طراح دقیقاً باید بداند هر فضا مناسب چه فعالیتی است و رختکن، سرویسهای بهداشتی، سالنهای تمرین و جایگاه تماشاچیان را در کدام قسمت مجموعه جای دهد؟
طراحی ورودیها و راهروهای مجموعه باید به نحوی انجام گیرد که مانع حرکت و فعالیت تماشاگران، ورزشکاران و کارکنان نشوند. اتاق ریکاوری و استراحت هم از سایر بخشهای عمومی مجموعه جداسازی شود تا فضای آرامی در مجموعه فراهم آید.
امروزه، سادگی به یکی از ارکان اصلی طراحی داخلی اماکن ورزشی تبدیل شده است. شاید در گذشته طراحان بیشتر از کفپوشهای رنگی در طراحی استفاده میکردند، اما در حالحاضر، رنگهای خنثی به دلیل ایجاد حسی از آرامش در کاربر، اهمیت زیادی پیدا کردهاند. این رنگها از خستگی زودهنگام چشم جلوگیری کرده و باعث تمرکز بیشتر بازیکنان میشوند.
آیا میدانستید، اغلب بدنسازان جذب باشگاههایی میشوند که طراحی مینیمال و رنگهای تیرهای دارند؟ این به دلیل تأثیر روانی رنگ بر تمرکز، قدرت و انگیزه آنهاست. طراحی ساده نیز، ذهن ورزشکار را از حواسپرتیهای بصری دور نگه میدارد.
زمانی میتوانیم بگوئیم، یک مجموعه ورزشی، طراحی مؤفقی دارد که عموم افراد بتوانند به آن دسترسی راحتی داشته باشند. از این نظر، بهترین مکان برای ساخت این مجموعهها، نزدیکی مدارس، دانشگاهها و خیابانهای اصلی است. طراحی اماکن ورزشی در این موقعیتها، باعث میشود تا همه افراد بدون طی مسافتی طولانی، از امکانات ورزشی استفاده نمایند.
یک سالن ورزشی نباید تنها مختص به یک نوع رشته ورزشی باشد. اگر سالنهای ورزشی برای چندین رشته ورزشی قابل استفاده باشند، قطعاً بهرهوری از فضا هم افزایش پیدا میکند. با اینکار، میتوان از تعداد بیشتری از ورزشکاران میزبانی کرد. هزینههای ساخت و نگهداری نیز کاهش پیدا میکند.
با طراحی انعطافپذیر مجموعههای ورزشی این امکان را دارید تا یک روز را بسکتبال بازی کرد و روز دیگر، فضای سالن را برای والیبال یا فوتسال آماده کنید. قطعاً با اینکار نیازهای مختلف کاربران نیز پوشش داده میشود.
اولویت اول در طراحی، سلامت ورزشکاران است! در این مسیر میتوان از کفپوشهای ضدلغزش و مسیرهای خروج اضطراری در جهت کاهش خطرات احتمالی مجموعه بهره برد. وجود تجهیزات کمکهای اولیه و تیمهای پزشکی در استادیومها و باشگاهها از ضروریات است.
مزیت امکانات پزشکی در جلوگیری از آسیبهای جدی در مواقع اضطراری است. تجهیز مجموعه ورزشی به این امکانات از خیلی از آسیبها جلوگیری کرده و جان ورزشکاران را نجات میدهد.
سازههای ورزشی؛ همچنین باید طوری ساخته شوند که در برابر هر گونه بلایای طبیعی، مقاوم باشند. با استفاده از مصالح باکیفیت و اجرای صحیح اصول مهندسی سازهای میتوان ایمنی سازه را بالا برد.
بدونشک با مطالعه این مقاله دانستید که طراحی و اجرا اماکن ورزشی، دقت و تخصص بالایی را میطلبد، اما اگر در این مسیر به راهنمایی و مشاوره بیشتری نیاز دارید، گروه معماری و طراحی حس میتواند با ترکیب مهارتهای معماری و توجه به اصول اقتصادی و کاربردی، فضاهای ایدهآلی را برایتان طراحی کند. این تیم از جدیدترین متدهای طراحی و مواد بهینه و اقتصادی در طراحی و ساخت اماکن ورزشی استفاده میکند. پس فرصت را از دست ندهید! همین حالا با ما تماس بگیرید تا تجربه طراجی بدون نقصی را برای مجموعهتان رقم بزنید.
ما در استودیو معماری و طراحی حس در تلاش هستیم مخاطبانمان بتوانند انعکاسی شفاف از چیزی که در ذهن دارند را با رعایت اصول طراحی و همچنین شخصیسازی بر اساس سبک زندگیشان ببینند.
ما به جزئیات اهمیت میدهیم، چرا که باور داریم طراحی خوب از دل توجه به نیازهای پنهان زندگی روزمره بیرون میآید.
