در فرآیند طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری، هدف این است که جامعه با فرهنگ و تمدن ایرانی آشنا شود و در راه توسعه و حفظ آن تلاش نماید. اگرچه امروزه با گسترش وسایل ارتباط جمعی، امواج فرهنگی به طرق مختلف به داخل خانهها انتشار پیدا میکند اما برخی از امور فرهنگی و هنری فقط در مراکز تخصصی قابل انتقال هستند.
از جمله اماکن فرهنگی و هنری میتوان به سینماها، سالنهای تئاتر و کتابخانهها اشاره کرد که امروزه جزء فضاهای یک مجموعه شهری هستند؛ به طوری که بدون آنها شهر دچار خلاء فرهنگی محسوسی خواهد شد.
با وجود آنکه مخاطبان این فضاها نسبت به وسایل ارتباط جمعی کمتر هستند ولی نمیتوان ادعا کرد که اهمیت آنها نیز از نظر کیفی و کمی در رده پایینتری قرار دارد. گروه معماری و طراحی حس با سالها تجربه در حوزه طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری به شما پیشنهاد میدهد این مطلب را مطالعه کرده و نظرات خود را با کارشناسان در میان بگذارید. لطفا این مقاله را تا انتها بخوانید.
برای طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری لازم است اصول و ضوابط خاصی رعایت شود که در ادامه به بخشی از آنها خواهیم پرداخت.
پیش از طراحی یک پروژه ابتدا لازم است هدف آن در سطح عملکردی مجموعه تعیین گردد. اهداف یک مجموعه فرهنگی و هنری میتواند به شرح زیر باشد:
یک مرکز فرهنگی و هنری شامل بخشها و زیر فضاهای متعددی به شرح زیر است:
در فرآیند طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری، قسمتهای اصلی میتواند شامل موارد زیر باشد:
در طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری لازم است تا ضوابط و استانداردهای زیر رعایت گردد:
یکی از مهمترین عوامل طراحی در علم معماری مربوط به قسمت ورودی است. بخش ورودی یک مرکز فرهنگی و هنری باید شاخص بوده و در معرض دید مخاطب قرار داشته باشد. افراد مراجعهکننده به این مراکز باید بتوانند بدون کوچکترین مشکلی ورودی مجموعه را پیدا کرده و وارد شوند.
در تمام اماکن فرهنگی و هنری یک نقطۀ مشترک وجود دارد و آن طراحی فضایی با عنوان لابی است. این قسمت معمولا در طبقه همکف ساختمانها قرار میگیرد و به فضایی از هر ساختمان گفته میشود که افراد پس از گذشتن از قسمت ورودی باید به آنجا وارد شده و سپس از آن فضا به واحد مورد نظر خود دسترسی پیدا کنند.
به دلیل بالا بودن تعداد بازدیدکنندگان این مجموعهها لازم است برای حفظ نظم و امنیت، بخش نگهبانی در لابی مستقر باشد تا فرد نگهبان بتواند عبور و مرور افراد را زیر نظر بگیرد. معمولا این قسمت شامل یک پیشخوان و یا میز و صندلی است. همچنین وجود امکانات مخابراتی برای برقراری ارتباط با سایر فضاهای مجتمع نیز از ضروریات است.
به دلیل آنکه این فضاها مراجعهکنندگان زیادی دارند باید با کفپوشهایی مجهز شوند که از استحکام کافی برخوردار است. در میان قسمتهای مختلف یک مرکز فرهنگی و هنری، قسمت لابی بیشترین مراجعهکننده را دارد؛ پس لازم است که استحکام کفپوش آن بالا باشد.
معمولا سنگ در میان کفپوشهای سخت بهترین انتخاب به شمار میآید؛ زیرا به راحتی میتوان آن را نظافت کرده و در مقابل رفت و آمد و ضربههایی که در اثر حمل وسیله به آن وارد میشود نیز مقاوم است.
پوششی که برای دیوارهای این مراکز انتخاب میگردد با موقعیت آنها و میزان وسعت محیط رابطه مستقیمی دارد؛ برای مثال اگر فضایی که به لابی اختصاص داده میشود زیاد است و احتمال برخورد افراد و لوازم در زمان جابجایی با دیوارها وجود ندارد، میتوان از رنگ روغنی و یا کاغذ دیواریهای قابل شستشو استفاده کرد. دیوارپوشهای چوبی، نصب آینه و آجر و انواع دیگری از دیوارپوش را میتوان در مراکزی که فضای زیادی دارند به کار برد.
استفاده از آینه این مزیت را دارد که علاوه بر افزایش زیبایی ظاهری، میزان نور موجود در محیط و وسعت آن را نیز افزایش میدهد. اگر متراژ لابی کوچک است، توصیه میکنیم پوشش دیوارها از سنگ باشد تا از آسیبدیدگی آنها جلوگیری به عمل آید.
رنگ دیوارها بهتر است با توجه به میزان نور موجود در محیط و وسعت فضا و لوازمی که در دکوراسیون داخلی مورد استفاده قرار گرفتهاند انتخاب شود.
در طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری باید به نورپردازی توجه ویژهای نمود؛ زیرا طراحی یک نورپردازی حرفهای علاوه بر روشنایی محیط میتواند جلوه زیبا و متفاوتی نیز به آن ببخشد.
برای نورپردازی میتوان با توجه به کاربردهای مختلف فضا از لوسترهای سقفی یا آویز، چراغهای دیوارکوب، هالوژنهای توکار، انواع چراغهای رومیزی و یا آباژور استفاده نمود.
بهتر است در صورت امکان از نور طبیعی نیز برای روشنسازی محیط استفاده نمایید. نور طبیعی باعث میشود بتوانید از گیاهان طبیعی نیز برای زیباسازی بیشتر محیط کمک بگیرید. در فضاهایی که نور طبیعی وجود ندارد استفاده از گلها و گیاهان مصنوعی نیز جایگزین خوبی به شمار میآید.
در هر مجموعه قسمتی باید به فعالیتهای اداری اختصاص داده شود تا بتواند تمام برنامههای مجموعه را کنترل کرده و سایر کارهای اداری را نیز به انجام برساند. بر این اساس بخشی را به اتاق مدیریت و دفاتر کارمندان اختصاص دهید.
این بخش باید طوری طراحی گردد که پیوستگی آن با سایر فضاها زیر سوال نرود اما در عین حال از سایر بخشهای مجموعه تفکیک شود؛ یعنی طراحی این قسمت باید به گونهای باشد که مدیریت و کارکنان اداری بتوانند بر کارکرد کل مجموعه نظارت داشته باشند اما اختلالی نیز در فعالیتهای مرکز مورد نظر ایجاد نشود.
در صورت امکان میتوانید ورودی جداگانهای برای این قسمت طراحی کنید. برای اتاق کارمندان دفتری قفسههای بایگانی در نظر بگیرید. اندازه این فضا را میتوان با توجه به تعداد کارکنان تعیین نمود.
در مراکز فرهنگی و هنری ممکن است قسمتهایی برای کارهای آموزشی از قبیل کارگاههای موسیقی، آتلیه نقاشی، کارگاه عکاسی و کارگاه مجسمهسازی وجود داشته باشد. البته علاوه بر آموزشهای عملی، آموزشهای نظری از قبیل کلاسهای زبان، ادبیات، شعر و قرآن نیز در این مراکز برگزار میگردد.
برای طراحی کارگاهها و آتلیهها باید مساحتی متناسب با نوع فعالیت آنها در نظر گرفته شود. کارگاههایی که آلودگی صوتی ایجاد میکنند و یا ممکن است باعث آلودگی هوا شوند باید از سایر کارگاهها و آتلیهها فاصله داشته باشد. هر آتلیه یا کارگاه میتواند زیر فضاهای مختلفی شامل انبار وسایل و ابزار، اتاق مربی و فضای کارگاهی را در بر بگیرد.
برای کلاسهای نظری نیز میتوان با توجه به تعداد نفرات شرکتکننده متراژ معقولی را در نظر گرفت. به طور معمول برای هر ۲۵ نفر شرکتکننده باید ۵۰ مترمربع فضا وجود داشته باشد. کلاسهای سمعی بصری نیز قسمتهایی هستند که در آنها امکان اجرای کلاسهای دستهجمعی به همراه امکانات نمایشی وجود دارد. بهتر است این فضاها به صورت پله به پله طراحی شوند تا همه افراد شرکتکننده از دید مناسبی برخوردار شوند.
معمولا مساحت بین ۵۰ الی ۸۰ متر را برای کلاس سمعی بصری در نظر میگیرند. چنانچه قصد دارید در طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری، کتابخانه نیز داشته باشید باید فضای مورد نیاز کتابخانه را بر مبنای استانداردهایی معین تعیین کنید. تعداد کتابها و میزان جمعیتی که قرار است در طول سال از کتابخانه بازدید کنند از جمله عوامل تعیینکننده میزان فضای کتابخانه هستند.
نورپردازی کتابخانه از اهمیت بالایی برخوردار بوده و باید در طراحی و اجرای آن اصول عایقبندی به خوبی رعایت شود. چنانچه قرار است در کتابخانه فضایی نیز برای مطالعه افراد وجود داشته باشد باید تجهیزات مورد نیاز از قبیل میز، صندلی راحت و قفسه نیز فراهم گردد.
اگر قصد دارید در طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری قسمتی را نیز به طراحی گالری اختصاص دهید باید بدانید که گالری یا نمایشگاه نوع خاصی از فضا به شمار میآید که در آن رابطه پیچیدهای بین انسان و فضا و همینطور فضا و شیء وجود دارد.
نورپردازی گالریها و تنوع آن بسیار اهمیت دارد. اگر مسائل حفاظتی اشیاء اجازه دهد بهتر است که از نور طبیعی تا حد امکان برای روشنسازی استفاده شود. در گالریها نورپردازی از بالا و پهلو را فراموش نکنید. ترتیب قرارگیری اشیاء در گالری به بازدیدکنندگان و خصوصیات اشیاء نمایشی وابسته است.
یکی از قسمتهای مراکز فرهنگی و هنری، آمفیتئاتر است. در بخش نمایشی این مراکز، آمفیتئاتر و گالری از مهمترین فضاها به شمار میآیند که هرکدام ضوابط طراحی مخصوص به خود را دارا هستند. علاوه بر آن میتوان از آمفیتئاتر به عنوان فضایی برای برگزاری جشنها و سخنرانیها نیز استفاده نمود.
آمفیتئاتر باید به خوبی عایقبندی شده و با توجه به راههای فرار و دربهای خروج اضطراری، بهترین جهت گردش مطلوب برای آن رعایت شده باشد. معمولا هر آمفیتئاتر دارای زیر فضاهایی از قبیل اتاق تعویض لباس، اتاق گریم، انبار، راهرو، سالن انتظار و فضایی برای دریافت بلیط و ارائه اطلاعات است.
ابعادی که برای صندلی تماشاگران در نظر گرفته میشود باید مطابق با استانداردها و ضوابط باشد. طبق استانداردها، حداقل عرض صندلیها ۴۵ سانتیمتر و فاصله پشت تا پشت صندلیها باید دستکم ۹۰ سانتیمتر باشد. بیشترین فاصله هر صندلی از درب خروجی نیز نباید بیشتر از ۱۵ متر در نظر گرفته شود.
طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری در عین پیچیدگی میتواند چالشهای معماری جذابی به همراه داشته باشد. در طراحی داخلی زیر فضاهای این مراکز نکات زیر را در نظر داشته باشید:
در این مطلب به طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری پرداختیم و زیر فضاهای متنوع این مراکز را به همراه بخشی از استانداردها و ضوابط مربوطه مطرح نمودیم.
چنانچه قصد طراحی و اجرا اماکن فرهنگی و هنری را دارید، پیشنهاد ما مراجعه به یک تیم معماری متخصص و مجرب است. گروه معماری و طراحی حس با تلفیق دانش و تجربه در حوزه طراحی و اجرا میتواند بهترین بنا را با توجه به اصول و ضوابط مربوطه برای شما طراحی و اجرا نماید. برای ارتباط با مشاوران از قسمت تماس با ما اقدام فرمایید و از نظرات و پیشنهادات آنها کمک بگیرید.
ما در استودیو معماری و طراحی حس در تلاش هستیم مخاطبانمان بتوانند انعکاسی شفاف از چیزی که در ذهن دارند را با رعایت اصول طراحی و همچنین شخصیسازی بر اساس سبک زندگیشان ببینند.
ما به جزئیات اهمیت میدهیم، چرا که باور داریم طراحی خوب از دل توجه به نیازهای پنهان زندگی روزمره بیرون میآید.
