طراحی و اجرا فضاهای آموزشی میتواند نقش بسیار تاثیرگذاری بر ذهنیت افراد داشته باشد. به طور کلی معماری فرآیندهای فرهنگی از پیچیدگیهای منحصر به فردی برخوردار است. این پیچیدگیها به ویژه در جوامعی که چالشهای فرهنگی و تاریخی بسیاری را پشت سر گذاشته باشند اهمیت بیشتری دارند. معماران پیشگامان جامعه هستند و میتوانند نقش ویژهای در ساخت و توسعه تمدن جوامع بر عهده بگیرند.
آموزش و به دنبال آن فضاهای آموزشی نیز نقش مهمی در تمدنسازی جوامع بر عهده دارند؛ به ویژه مدارس که سالهای زیادی از عمر انسان در آنها سپری میشود. گروه معماری و طراحی حس از شما دعوت میکند این مطلب را تا انتها بخوانید تا با اهمیت طراحی و اجرا فضاهای آموزشی بیشتر آشنا شوید.
اولین گام در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی این است که ابتدا این فضاها را به دو دسته فضای بسته و باز تقسیم کنید. فضاهای بسته یا مسقف شامل موارد زیر هستند:
فضاهای باز شامل موارد زیر هستند:
در طراحی تمام موارد مطرح شده باید شخصیتبخشی و هویتبخشی به فضاهای آموزشی را نیز در نظر داشته باشید.
فضاهای پژوهشی و آموزشی شامل بخشها و زیر فضاهای مختلفی میباشند که هرکدام از آنها باید متناسب با تعداد افراد و پژوهشگران طراحی شوند. علاوه بر این، در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی باید به عوامل فرهنگی، مذهبی و … نیز توجه نمود. در ادامه به طراحی فضاهای مختلف در یک محیط آموزشی خواهیم پرداخت.
شکل استاندارد در کلاسهای درس به صورت مربع یا مستطیل است و ابعاد و اندازه کلاس میتواند نسبت به نوع درسی که در آنجا ارائه میگردد و تعداد افراد شرکتکننده متفاوت باشد. مطابق با استانداردهای جهانی، برای کلاسهای نظری باید به ازای هر دانشآموز ۲ متر مربع فضا در نظر گرفته شود؛ اما اگر کلاس مورد نظر قرار است به فعالیتهای آزاد و یا هنری اختصاص داده شود به ازای هر شرکتکننده باید ۴.۵ متر مربع فضا وجود داشته باشد.
ارتفاع استاندارد در کلاسهای درس را بین 3.4 تا 7.2 در نظر میگیرند. طراحی تراس متصل به کلاس درس معمولا مجاز نیست. دیوارهای کلاس باید تا ارتفاع 1.5 متر با سنگ پوشانده شوند و به طور معمول از ارتفاع 1.5 متر به بالا را با استفاده از رنگهای روشن نقاشی میکنند.
کفپوش کلاسهای درس نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. کفپوش این مکانها نباید لغزنده بوده و به راحتی بتوان آن را نظافت و شستشو کرد. همچنین این کفپوشها باید غیر قابل نفوذ باشند. پیشنهاد میکنیم از کفپوشهای رنگ روشن در کلاسهای درس استفاده نکنید؛ زیرا این کفپوشها نیاز به نظافت مداوم دارند.
یکی از اجزای جدانشدنی در هر فضای آموزشی که باید در فرآیند طراحی و اجرا مورد بررسی قرار گیرد، کارگاهها و آزمایشگاهها هستند. اگر فضای آموزشی مورد نظر، مدرسه است باید دستکم یک آزمایشگاه و یک کارگاه در آن وجود داشته باشد تا دانشآموزان بتوانند برای درسهای آزمایشگاهی به آنجا مراجعه کنند.
در طراحی و اجرای سایر فضاهای آموزشی نیز در صورت لزوم باید کارگاه و آزمایشگاه وجود داشته باشد. به طور معمول در آموزشگاههای زبان نیاز به کارگاههای زبان انگلیسی است که در آنجا بتوان با دقت فیلم تماشا کرد.
معمولا سرانه هر نفر برای کارگاه و آزمایشگاه در حدود ۴.۵ متر مربع است. تا جایی که ممکن است سعی کنید برای کارگاه و آزمایشگاه از نور طبیعی استفاده شود اما در صورتی که دسترسی به نور طبیعی امکانپذیر نبود، نور مصنوعی کافی را در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی در نظر داشته باشید.
یکی از مهمترین بخشهایی که در فضاهای آموزشی برای ارائه خدمات به افراد طراحی میشود، بخش رفاهی و خدماتی است. بخشهای رفاهی در فضاهای آموزشی شامل مواردی همچون سالن ورزشی، سرویسهای بهداشتی، رستوران، سلف غذاخوری و … هستند.
برای استقرار بخشهای رفاهی در فضاهای آموزشی میتوانید آنها را طوری طراحی کنید که قابلیت دسترسی به محوطه یا حیاط یا فضاهای ورودی داشته باشند. البته میتوان بخشها را به گونهای طراحی کرد که از راهرو یا فضاهای واسطه قابل دسترسی باشند.
به طور معمول در فضاهای آموزشی برای اینکه بتوانند بین طبقات ارتباط برقرار کنند از رمپ یا پلکان استفاده مینمایند؛ اما در طراحی پلهها باید قواعد مربوطه به خوبی رعایت شود.
در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی چنانچه قصد دارید که این فرآیند در یک ساختمان چند طبقه انجام شود، موارد زیر را در نظر داشته باشید:
چنانچه در فرآیند طراحی و اجرا فضاهای آموزشی قصد دارید کار با کیفیتی ارائه دهید، گزینههای زیر را فراموش نکنید:
برای اینکه بین سطوح مختلف یک مکان ارتباط برقرار کنید، میتوانید از کفسازیهای مشخص برای محدودهها استفاده نمایید؛ برای مثال محوطه ورودی میتواند از یک الگوی خاص و مصالح معینی برای کفسازی استفاده کند که این موضوع بر مطلوبیت بصری و تنوع محیط خواهد افزود.
پیشنهاد میکنیم طراحی جزئیات فضاهای آموزشی را متناسب با ویژگیهای روانی و تواناییهای جسمی افراد در نظر بگیرید و بهتر است این جزئیات با الگوهای رفتاری و حرکتی آنها نیز هماهنگ باشد.
یکی از گزینههایی که میتواند در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی موثر باشد، ایجاد حس خلاقیت و کنجکاوی است. معماری این قابلیت را دارد که خلاقیت و کنجکاوی را تحریک کند. شما میتوانید با استفاده از ابزارهای مشخصی مانند بافت، فرم و مصالح بر غنای فضا بیفزایید.
فضاهای آموزشی باید شاد و سرشار از انرژی باشند. این اتفاق میتواند توسط حجمها و رنگها رخ دهد. با توجه به گروه سنی افرادی که قرار است از فضای آموزشی استفاده کنند میتوانید از این خلاقیتها کمک بگیرید و عوامل زیباییشناسی را طوری طراحی کنید که افراد را نسبت به آموزش ترغیب کند.
یکی از نکاتی که میتواند در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی مد نظر قرار بگیرد، لحاظ کردن خرده فرهنگهای محلی است. این امر سبب میشود دانشآموزان و افراد شرکتکننده بتوانند ارتباط عمیقتری از نظر فرهنگی اقتصادی، فکری و سیاسی با محیط آموزشی داشته باشند.
برای این کار بهتر است عوامل فرهنگی، اقلیمی و اقتصادی منطقه مورد نظر مطالعه گردد و جذابیتهای طبیعی و الگوهای شهری در آن منطقه مورد بررسی قرار بگیرد.
یکی از عوامل بسیار مهم در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی، مبحث نور و روشنایی است. مقدار روشنایی این فضاها توسط اندازه، موقعیت و نوع پنجره تعیین میشود.
استفاده از نور طبیعی و نور مصنوعی به صورت همزمان برای این فضاها توصیه میشود؛ اما یادتان باشد که معیار اصلی کیفیت در فضاهای آموزشی نور طبیعی است. پیشنهاد میکنیم جهت کلاسها به سمت شمال و جنوب قرار گیرد تا از ورود مستقیم اشعه خورشید جلوگیری به عمل آید.
استانداردها و اصولی که باید در طراحی نور و پنجره برای فضاهای آموزشی رعایت گردد به شرح زیر هستند:
یکی از نکات مهمی که در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی باید در نظر گرفته شود، ایجاد قابلیت انعطافپذیری است. قابلیت انعطافپذیری به این معناست که در زمان تغییر عملکرد باید بتوان کلاس را نیز متناسب با آن تغییر داد. تحقیقات نشان داده است که اگر کلاسهای آموزشی با انعطافپذیری برای رفع نیازهای دورههای مختلف طراحی شوند میتوانند منجر به افزایش فهم و درک افراد شده و ابتکار و خلاقیت آنها را شکوفا کنند.
البته در صورتی که روش و هدف آموزشی تغییر پیدا کند باید فضای آموزشی متناسب با آن به صورت کلی دچار تغییر و تحول شود.
در طراحی و اجرا فضاهای آموزشی، در نظر گرفتن تمام نکات ایمنی و اصولی بسیار مهم است. نکتهای که بسیاری از افراد از آن غافل میشوند این است که علاوه بر رعایت نکات ایمنی باید کیفیت محیط آموزشی نیز حفظ شود. فضای آموزشی به ویژه مدرسه نباید فقط نقش سرپناه را برای افراد ایفا کند و از دانشآموزان و معلمان در برابر عوامل محیطی محافظت کند؛ بلکه باید معماری و طراحی داخلی محیطهای آموزشی به گونهای صورت بگیرد که منجر به رشد و شکوفایی و تسهیل یادگیری افراد گردد.
در این مطلب به صفر تا صد طراحی و اجرا فضاهای آموزشی پرداختیم. چنانچه در این زمینه سوال و یا ابهامی دارید، از راههای ارتباطی ذکر شده در قسمت تماس با ما با مشاوران متخصص و مجرب گروه معماری و طراحی حس در ارتباط باشید.
ما در استودیو معماری و طراحی حس در تلاش هستیم مخاطبانمان بتوانند انعکاسی شفاف از چیزی که در ذهن دارند را با رعایت اصول طراحی و همچنین شخصیسازی بر اساس سبک زندگیشان ببینند.
ما به جزئیات اهمیت میدهیم، چرا که باور داریم طراحی خوب از دل توجه به نیازهای پنهان زندگی روزمره بیرون میآید.
